Không hề có sử sách hay một tài liệu nào dành cho việc dạy và học các lớp chuyên. Chỉ có thầy trò, trí tuệ và lòng nhiệt huyết mà suốt gần 10 năm trời lúc ven suối, khi bờ khe, hay dưới những căn hầm tránh bom, các thế hệ thầy trò của những lớp chuyên đã hoàn thành được sứ mệnh: Đặt những viên gạch đầu tiên làm cơ sở và nền tảng cho việc quyết định thành lập trường chuyên mang tên nhà cách mạng yêu nước tiền bối Phan Bội Châu.
Ra đời ngày 15/10/1974- Trường chuyên Phan Bội Châu trở thành trường chuyên sớm nhất của miền Bắc. Niên học đầu tiên 1974 - 1975 có hơn 100 học sinh với gần 40 thầy cô giáo, cán bộ CNVC do thầy Đinh Văn Thông làm hiệu trưởng. Khóa đầu tiên tốt nghiệp có 51 học sinh, trong đó 27 em vào đại học trong nước và 23 em đi học nước ngoài... Cho đến năm học 2005 - 2006, trường có 35 lớp với 1.180 học sinh của 11 môn chuyên, có 69 học sinh giỏi quốc gia, 11 học sinh giỏi quốc tế, 98% học sinh đậu đại học với gần 100 thầy cô giáo, cán bộ CNVC (42 thạc sỹ, 1 tiến sỹ) do thầy giáo Đậu Văn Mùi làm hiệu trưởng.
Từ ngày ra đời cho đến nay Trường chuyên Phan Bội Châu luôn kiên trì với mục tiêu thực hiện sứ mệnh "bồi dưỡng nhân tài" cho quê hương, đất nước.
... Qua 42 năm, dù hoàn cảnh lịch sử nào, một nguyên tắc luôn được giữ vững trong việc tuyển dụng học sinh hàng năm là ưu tiên đặc biệt cho những học sinh giỏi, những học sinh có năng khiếu, năng lực chuyên sâu trong một lĩnh vực để sau này trở thành những tài năng, có năng lực hoạt động thực tiễn, có khả năng sáng tạo đáp ứng nhu cầu của sự nghiệp CNH-HĐH đất nước.
Những con số trên 7.300 học sinh trường Phan đã đậu và học tại các trường đại học trong và ngoài nước, trên 100 người là Tiến sĩ,... là sự thống kê chưa đầy đủ. Những con số gần 700 học sinh giỏi quốc gia; 12 lượt học sinh giỏi quốc tế; hàng chục giải cấp tỉnh về văn nghệ, thi hát dân ca, TDTT, học sinh thanh lịch; giải báo chí trong các cuộc thi viết văn, viết báo, làm thơ, làm toán...là những thành tích đáng nể, đáng để tự hào. Những tên tuổi của những học trò trường Phan đã từng tham gia các kỳ thi quốc tế như Phan Huy Tú, Trương Bá Tú, Nguyễn Cảnh Hào, Đào Anh Đức, Đoàn An Hải, Phạm Trọng Trường, Võ Hoàng Biên, và mới nhất là Phan Hữu Thành... vẫn và sẽ mãi là niềm tự hào của quê hương xứ Nghệ và của quốc gia Việt Nam đối với bè bạn năm châu.
42 năm hệ chuyên và 32 năm thành lập Trường chuyên Phan Bội Châu là bấy nhiêu thế hệ nhân tài của xứ Nghệ đã được đào tạo phục vụ quê hương, đất nước. Có lẽ cũng chính bởi điều này mà Trường Phan Bội Châu đã và đang có tới hơn 20 thầy cô giáo là cựu học trò trường Phan và có trên 50 học sinh hiện đang là "thủ lĩnh" ở nhiều ngành nghề trong tỉnh và trong cả nước, góp sức mình trên mọi lĩnh vực xây dựng quê hương, đất nước. Hầu hết họ đều thành đạt trên con đường sự nghiệp và được giao phó những trọng trách quan trọng ở nhiều ngành nghề khác nhau từ các Bộ, Viện, ban, ngành, trường,... Không chỉ trong nước mà hiện có trên dưới 30 người đang giảng dạy và học tập ở nước ngoài và tên tuổi của họ cũng đã làm rạng danh xứ Nghệ nói riêng, Việt Nam nói chung như Đoàn An Hải học sinh khóa 86-89 hiện là Giáo sư về máy tính, đang giảng dạy tại trường ĐH Inlinoi ở Mỹ và anh còn được biết đến là người châu á thứ 3 (sau 2 thí sinh của ấn Độ và Trung Quốc) được Viện hàn lâm Khoa học Mỹ trao giải Luận văn tiến sỹ xuất sắc, Trần Mạnh Hùng trưởng văn phòng Luật sư công ty Luật B&M của Mỹ và những học sinh đạt giải học sinh giỏi quốc tế hiện đã và đang là những lưu học sinh ưu tú của các trường Đại học danh tiếng ở các nước Mỹ, úc, Nhật, Pháp,...Dù làm việc ở đâu, trong môi trường nào, có một điều dễ nhận thấy là ở họ đều toát ra chất chung đó là sự say mê, năng lực nổi trội, có chuyên môn vững vàng và nhanh nhạy trong công việc cũng như trong cuộc sống.
Những con số về số lượng học sinh vào đại học, học sinh giỏi quốc gia quốc tế, Nhà giáo ưu tú, giáo viên giỏi và những nhân tài thành đạt trong sự nghiệp... là những minh chứng đầy thuyết phục. Song một vấn đề được đặt ra, nên chăng tỉnh Nghệ An cần tiếp tục theo dõi quá trình phấn đấu và kết quả rèn luyện của những học sinh chuyên sau khi tốt nghiệp phổ thông, để có kế hoạch bồi dưỡng, sử dụng nguồn nhân lực này, tránh sự "chảy máu" về chất xám, lãng phí nguồn nhân lực chất lượng cao của tỉnh và đất nước. Đó chính là lời giải cho câu hỏi tại sao học sinh của trường ít trở lại công tác ở quê hương? Sẽ thật thỏa đáng nếu tỉnh có những chính sách cụ thể tạo điều kiện, môi trường, cơ hội để những nhân tài được cống hiến, thể hiện hết tài năng của mình phục vụ quê hương.
Thanh Lương
Nguồn: Báo Nghệ An
